Raport 2015: dopalacze zbadane w NIL

W Narodowym Instytucie Leków wykonywane są badania dotyczące identyfikacji substancji zawartych w nowych narkotykach, popularnie zwanych dopalaczami.

Dysponujemy bogatą bazą sprzętową i doświadczonym personelem. Osoby
zainteresowane zleceniem tego rodzaju analizy prosimy o kontakt z Biurem Organizacji Badań Kontrolnych i Naukowych.

Nowe substancje psychoaktywne, czyli tzw. „dopalacze”, stanowią zamienniki dobrze znanych narkotyków, których obecność w Europie zapoczątkowana została sprowadzeniem z Nowej Zelandii tabletek o nazwie „party pills”, zawierających piperazynę. Tzw. „dopalacze”, znane na świecie pod wieloma nazwami (np. designer drugs, smarts, legal highs, herbal highs czy boosters), określają grupę substancji lub ich mieszanek o faktycznym lub rzekomym działaniu na ośrodkowy układ nerwowy. Polski termin „dopalacze” obejmuje szeroki zakres produktów, od mieszanek ziołowych po syntetyczne lub „autorskie” narkotyki i „tabletki imprezowe”, które używane są na różne sposoby (palone, wciągane przez nos, połykane). Produkty te sprzedawane są np. jako odświeżacze powietrza, nawozy dla kwiatów, kadzidła ziołowe, sole kąpielowe, saszetki zapachowe, środki do czyszczenia komputerów, kleje do mocowania wąsów i brody u manekinów, zmielone kryształy do przewidywania pogody, absorbery promieniowania elektromagnetycznego czy cząstki boga. Niejednokrotnie produkty sprzedawane jako „dopalacze” zawierają mieszanki różnych substancji, które mogą potęgować swoje działanie. Ich łączny efekt farmakologiczny i toksykologiczny może poważnie zagrażać zdrowiu i życiu użytkowników, a nietypowe objawy zatrucia dodatkowo utrudniają leczenie. Osoby kupujące takie produkty nigdy nie mogą mieć pewności jaki jest ich skład oraz zawartość – stąd dawka, intensywność wywołanych efektów, a także toksyczność jest trudna do oceny przed zastosowaniem.

Opierając się na efektach klinicznych, jakie wywołują nowe substancje psychoaktywne, można je podzielić
na następujące grupy:

  1. stymulanty – substancje psychostymulujące – pobudzające OUN; należą do nich: fenyloetyloaminy, katynony;
  2. depresanty – substancje działające opóźniająco na OUN np. opioidy, pochodne benzodiazepiny, alkohol;
  3. psychodeliki – środki psychodysleptyczne – substancje wywołujące zaburzenia w OUN
  4. kannabinoidy – grupa związków, których działanie łączy efekty stymulujące, depresyjne oraz psychodeliczne (zależnie od dawki).

W Narodowym Instytucie Leków opracowano przesiewową metodę LC-MS/MS-TOF do identyfikacji substancji czynnych zawartych w środkach zastępczych, pozwalającą łącznie z jądrowym rezonansem magnetycznym (NMR) na identyfikację związków należących do różnych grup chemicznych, bez konieczności korzystania z komercyjnych baz widm referencyjnych (masowych oraz fragmentacyjnych) analizowanych cząsteczek. Do badań ilościowych zastosowano metodę LC-CAD z uniwersalną kalibracją, umożliwiającą oznaczanie zawartości nieznanych lub nowo zidentyfikowanych
związków bez konieczności stosowania materiałów odniesienia.