Badania narkotyków nowej generacji (dopalaczy)

Nowe substancje psychoaktywne, tzw. dopalacze

W Narodowym Instytucie Leków wykonywane są badania dotyczące identyfikacji substancji zawartych w nowych narkotykach, popularnie zwanych dopalaczami. Dysponujemy bogatą bazą sprzętową i doświadczonym personelem.
Osoby zainteresowane zleceniem tego rodzaju analizy prosimy o kontakt z Biurem Organizacji Badań Kontrolnych i Naukowych.

Nowe substancje psychoaktywne, czyli tzw. „dopalacze”, stanowią zamienniki dobrze znanych narkotyków, których obecność w Europie zapoczątkowana została sprowadzeniem z Nowej Zelandii tabletek o nazwie „party pills”, zawierających piperazynę. Tzw. „dopalacze”, znane na świecie pod wieloma nazwami (np. designer drugs, smarts, legal highs, herbal highs czy boosters), określają grupę substancji lub ich mieszanek o faktycznym lub rzekomym działaniu na ośrodkowy układ nerwowy. Polski termin „dopalacze” obejmuje szeroki zakres produktów, od mieszanek ziołowych po syntetyczne lub „autorskie” narkotyki i „tabletki imprezowe”, które używane są na różne sposoby (palone, wciągane przez nos, połykane). Produkty te sprzedawane są np. jako odświeżacze powietrza, nawozy dla kwiatów, kadzidła ziołowe, sole kąpielowe, saszetki zapachowe, środki do czyszczenia komputerów, kleje do mocowania wąsów i brody u manekinów, zmielone kryształy do przewidywania pogody, absorbery promieniowania elektromagnetycznego czy cząstki boga. Niejednokrotnie produkty sprzedawane jako „dopalacze” zawierają mieszanki różnych substancji, które mogą potęgować swoje działanie. Ich łączny efekt farmakologiczny i toksykologiczny może poważnie zagrażać zdrowiu i życiu użytkowników, a nietypowe objawy zatrucia dodatkowo utrudniają leczenie. Osoby kupujące takie produkty nigdy nie mogą mieć pewności jaki jest ich skład oraz zawartość – stąd dawka, intensywność wywołanych efektów, a także toksyczność jest trudna do oceny przed zastosowaniem.

Intencją tworzenia „projektowanych narkotyków” (designer drugs) jest głównie legalne wprowadzanie do obrotu i handlu substancji o działaniu narkotycznym, jednak takich, które wymykają się regulacjom prawnym i których nie uwzględniają listy substancji kontrolowanych przepisami ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Ich głównymi użytkownikami są grupy tak różnorodne jak uczniowie, uczestnicy imprez, psychonauci, więźniowie i osoby przyjmujące narkotyki dożylnie.

Próby właściwej reakcji na nowe substancje psychoaktywne, w tym głównie identyfikacji oraz oceny ryzyka ich stosowania usiłują dotrzymać kroku zaawansowanemu, innowacyjnemu i szybko rozwijającemu się rynkowi, który aktywnie poszukuje nowych produktów i strategii marketingowych. W 2014 r. państwa członkowskie UE zawiadomiły unijny system wczesnego ostrzegania o 101 nowych substancjach psychoaktywnych, które nie były wcześniej zgłaszane. Był to wzrost o 25 procent w porównaniu do 2013 r. Trzydzieści jeden z tych substancji to syntetyczne katynony, następną co do wielkości jest grupa 30 syntetycznych kannabinoidów (najczęstsze negatywne skutki zdrowotne związane z syntetycznymi kannabinoidami to tachykardia, ekstremalne pobudzenie i halucynacje). Kolejnymi grupami monitorowanych substancji są: opioidy, fenyloetyloaminy, piperazyny, aryloaminy, tryptaminy i inne. Cztery spośród nowych substancji psychoaktywnych zgłoszonych w 2014 r. są stosowane jako substancje aktywne w lekach. Unijny system wczesnego ostrzegania służy obecnie do monitorowania około 530 nowych substancjach psychoaktywnych.

Opierając się na efektach klinicznych, jakie wywołują nowe substancje psychoaktywne, można je podzielić na następujące grupy:

  1. stymulanty – substancje psychostymulujące – pobudzające OUN; należą do nich: fenyloetyloaminy, katynony;
  2. depresanty – substancje działające opóźniająco na OUN np. opioidy, pochodne benzodiazepiny, alkohol;
  3. psychodeliki – środki psychodysleptyczne – substancje wywołujące zaburzenia w OUN
    • pochodne tryptaminy: podobne do bufoteniny (np. 5-MeO-DMT) i podobne do psylocyny (np. 4-HO-DALT);
    • psychodeliczne amfetaminy (np. DOB, TMA-2, Bromo-dragonFLY, MDMA);
    • dysocjanty (np. ketamina, 3-MeO-PCP, salwinoryna A);
    • delirianty (pochodne tropanu);
    • pochodne meskaliny: rodzina 2C-X (np. 2C-C) i rodzina NBOMe (np. 25C-NBOMe);
    • lizergamidy (np. LSD, LSA)
  4. kannabinoidy – grupa związków, których działanie łączy efekty stymulujące, depresyjne oraz psychodeliczne (zależnie od dawki).

W Narodowym Instytucie Leków opracowano przesiewową metodę LC-MS/MS-TOF do identyfikacji substancji czynnych zawartych w środkach zastępczych, pozwalającą łącznie z jądrowym rezonansem magnetycznym (NMR) na identyfikację związków należących do różnych grup chemicznych, bez konieczności korzystania z komercyjnych baz widm referencyjnych (masowych oraz fragmentacyjnych) analizowanych cząsteczek. Do badań ilościowych zastosowano metodę LC-CAD z uniwersalną kalibracją, umożliwiającą oznaczanie zawartości nieznanych lub nowo zidentyfikowanych związków bez konieczności stosowania materiałów odniesienia.